Bij ons is een tombola een loterij op de clubavond. In Italië is het iets heel anders: het nummerspel dat families met Kerstmis spelen. Van kerstavond tot Driekoningen op 6 januari wordt na het eten de tafel afgeruimd, haalt iemand het zakje met nummers en nemen opa's en oma's, ouders en kinderen elk een kaart en een handje gedroogde bonen. Het is een naaste verwant van 90-ballenbingo, maar de prijzen komen in vijf stappen en wie de nummers trekt, heeft bij bijna elk nummer een grap. In deze gids lees je wat tombola is, waar het vandaan komt, hoe je het speelt en hoe je deze kerst een spel opzet.
Wat is de Italiaanse tombola?
Tombola speel je met de nummers 1 tot en met 90. Elke speler heeft een of meer kaarten, de cartelle: drie rijen en negen kolommen, vijftien nummers in totaal, vijf per rij. Iemand trekt de nummers een voor een uit een zakje of mandje, roept ze om en legt ze op het tabellone, een bord met alle negentig nummers. De spelers dekken elk nummer af dat op hun kaart staat.
Bij de meeste bingospellen win je met een rij of een volle kaart. Tombola heeft in elke ronde een ladder van vijf prijzen, zodat veel mensen aan tafel iets winnen en ook de jongsten tot het laatste nummer meedoen.
Waar komt tombola vandaan?
Tombola hoort vooral bij Napels. Volgens een veelverteld verhaal ontstond het daar in de 18e eeuw, toen de staatsloterij tijdens de kerstdagen stil lag en families de nummers thuis gingen trekken. Wat de precieze oorsprong ook is, het spel verspreidde zich over heel Italië en hoort nu net zo bij Kerstmis als de kerststal en de panettone.
Zo speel je tombola
- Deel de kaarten uit. Iedereen neemt er een of meer. Traditioneel kost een kaart een paar muntjes en wordt de pot over de prijzen verdeeld.
- Kies wie er trekt. Die houdt het tabellone bij en trekt de nummers uit een mandje of zakje (in Napels heet dat mandje de panariello).
- Dek de nummers af. Spelers markeren elk nummer met een gedroogde boon, een linze, een stukje mandarijnschil of een pen.
- Roep de prijzen. Wie als eerste twee nummers op dezelfde rij heeft, roept „Ambo!”, en het spel gaat door voor terno, quaterna, cinquina en ten slotte tombola.
- Controleer elke prijs. Wie trekt, controleert elke melding op het tabellone voordat het volgende nummer getrokken wordt.
De prijzen: van ambo tot tombola
- Ambo: twee nummers op dezelfde rij
- Terno: drie nummers op dezelfde rij
- Quaterna: vier nummers op dezelfde rij
- Cinquina: alle vijf nummers van een rij
- Tombola: alle vijftien nummers op de kaart
Elke prijs valt één keer per ronde, in die volgorde, dus één ronde kan vijf verschillende winnaars hebben. De tombola levert het meest op, de ambo het minst.
De smorfia: nummers met een naam
In een Napolitaanse tombola worden de nummers zelden kaal omgeroepen. Wie trekt, gebruikt de smorfia, het Napolitaanse droomboek dat elk nummer van 1 tot 90 een betekenis geeft: 1 is Italië, 25 is Kerstmis, 33 is de leeftijd van Christus en 90 is de angst, terwijl 77 meestal „de benen van de vrouwen” heet, naar de vorm van de twee zevens. De helft van de pret zit in het commentaar, en een goede omroeper laat de tafel tussen de nummers door lachen.
Tombola en zijn neven
De kaart van de tombola heeft dezelfde vorm als het ticket van Brits 90-ballenbingo, Indiase tambola (housie), Turkse tombala, Frans loto en Russisch lotto: drie rijen, negen kolommen, vijftien nummers. Van land tot land verschillen de naam, de prijzen en de bijnamen van de nummers. Ken je een van die spellen, dan kun je aan een Italiaanse tafel meteen meespelen.
Zo zet je deze kerst een tombola op
Een gekochte doos heb je niet nodig. Print 90-ballen bingokaarten: elk vel bevat zes kaarten waarop elk nummer van 1 tot 90 precies één keer staat, net als een serie van zes cartelle. Gratis PDF's bevatten tot 240 kaarten met een klein bingosheets.net-regeltje onder het rooster, en je kunt een kerstachtergrond kiezen.
Open voor de nummers de gratis bingomolen voor 90-ballenbingo op een laptop of tv. Hij trekt elk nummer één keer, leest het hardop voor en laat het oplichten op een bord zoals het tabellone, en hij werkt ook offline zodra de pagina open is. De bonen houd je voor het afstrepen.
De regels van 90-ballenbingo en zijn varianten lees je in onze gids zo speel je 90-ballenbingo.
Zes kaarten op één vel bevatten elk nummer van 1 tot 90 precies één keer, net als een serie van zes tombolakaarten.